Posted on

‘n Babelse Verwarring: Is dit Kruie, Speserye of Geurmiddels?

kruie en knoffel
kruie en knoffel

Baie mense onderskei tussen kruie, speserye en geurmiddels.

Kruie

Kruie is die aromatiese blare en blomme van plante wat vars of gedroog gebruik word om disse mee op te kikker. Goeie voorbeelde is basiliekruid, tiemie en roosmaryn. Die raklewe van die meeste gedroogde kruie is heelwat korter as die van speserye. Die meeste kruie word eerder vars as gedroog gebruik.

Speserye

Speserye verwys na sade, bas en wortels wat meesal gedroog gebruik word. Hul raklewe is aansienlik langer as die van kruie. Goeie voorbeelde van elk is peper (saad), peperwortel (wortel) en kaneel (bas).

Geurmiddels

Geurmiddels is produkte wat dikwels soos kruie gebruik word maar wat voedselsoorte in eie reg is soos byvoorbeeld neute, sitrus en uie.

‘n Babelse Verwarring

Soms raak die onderskeid ‘n bietjie verwarrend. Neem byvoorbeeld peperwortel. Volgens bogenoemde is dit ‘n spesery. Maar dit kan ook as ‘n voedselsoort voorberei word. Ander goeie voorbeelde is knoffel en uie.

Dan is daar ook nog ‘n hele aantal plante wat beide kruie en speserye is, want ons gebruik die blare vars of gedroog en ons gebruik ook die sade. Dink maar aan vinkel, dille en koljander.

Ek steur my nie veel aan die semantiek en al die ingewikkelde klassifikasies nie en gebruik die term kruie losweg om na enige iets te verwys wat my help om my doel te bereik – goeie reaksies aan die etenstafel.

My advies aan jou…

Onderskei as jy moet. Maar moenie toelaat dat dit jou moontlikhede beperk nie. Wanneer ons in terme van kosmaak met kruie praat maak dit werklik geen verskil of vinkel ‘n spesery of ‘n krui is nie. Dis bloot semantiek. As ek weet hoe om dit reg te gebruik bly die smaak en effek mos dieselfde.

Posted on

Pikante Hoendernoedelsop Resep

pikante hoender noedelsop

In die 12de eeu het die beroemde geneesheer en filosoof Maimonides kruiebaddens en hoendersop voorgeskryf vir die behandeling van verkoues.

Meer as 800 jaar later, bevestig die New England Journal of Medicine dat Maimonides reg was. Navorsers het bevind dat hoendersop ‘n ligte antibiotika en ontstuwingsmiddel is, en dat dit geïrriteerde lugweë streel. Tradisionele Chinese genesers maak vandag nog van hoendersop gebruik om verkoues te behandel.

Om vinnig ‘n genesende hoendersop te maak, sit hoender, uie, wortels, peper en ‘n knippie sout in ‘n pot met water. Bring tot kookpunt. Voeg ‘n brandrissie, peper en knoffel by. Kook stadig tot die hoender uitmekaar val. Skep die vet af en giet die sop deur. Voeg ‘n paar dun skyfies suurlemoen by en bedien stomend warm.

Hier is een van my gunsteling hoendernoedelsop resepte. Om die genesende krag van die sop te versterk sit ek ekstra gemmer, knoffel en brandrissie by.

Pikante Hoendernoedelsop
 
By:
  • 1,5 liter hoenderaftreksel
  • 2 wortels, geskil, in blokkies gesny
  • 2 selderystingels, fyn gekap
  • 3 sprietuie, gekap
  • 5 ml sout
  • 2 ml peper
  • 1 eetlepel gerasperde gemmer
  • 3 knoffelhuisies, gekneus
  • 1 brandrissie, gekap
  • 150g sampioene, in dun skyfies gesny
  • 50g rou eier noedels
  • 150g gaar hoender, in blokkies gesny
  1. Bring die aftreksel tot kookpunt in 'n groot kastrol.
  2. Voeg die wortels, seldery, sprietuie, sout, peper, gemmer, knoffel en brandrissie by. Prut, bedek, vir 15 minute.
  3. Roer die sampioene en noedels in. Voeg die hoender by en prut vir 10 minute.
  4. Bedien dadelik

This recipe is also available in English.

Posted on

Vars Kruie of Droë Kruie?

vars en gedroogde kruie
Deur beide vars en gedroogde kruie in ‘n gereg te gebruik kan jy meer komplekse geure skep.

Kan ek ‘n geheim met jou deel?

As jy net een ding omtrent kook met kruie onthou, onthou dan vars is beter as gedroog.

Die verskil tussen vars en droë kruie is soos die verskil tussen somer en winter. Die een is vol sprankel, warmte en lewe. Die ander vaal, koud en leweloos.

Wanneer jy vars kruie gebruik het jy die volle spektrum geure en aromas tot jou beskikking. Net soos Moeder Natuur dit vervolmaak het. Gebruik jy droë kruie is die geure meesal so vervaag dat jy netsowel gedroogte gras kan gebruik.

Beteken dit dan dat jy glad nie gedroogte kruie mag gebruik nie? Natuurlik nie.

Inteendeel, die meeste speserye wat ons gebruik is gedroog. Die drogingsproses konsentreer sommige – maar nie alle nie – vlugtige olies van die plant. Hierdie olies is grotendeels verantwoordelik vir die smaak en geur van die krui of spesery. En soos die naam aandui, is die olies vlugtig. Hulle verdwyn maklik.

Speserye is afkomstig van sade, wortels en bas is. Hierdie ‘harde’ plantdele het die voordeel dat hulle hul vlugtige olies vasvang of ‘toesluit’. Sommiges doen dit so deeglik dat ons spesiale stappe moet neem om die geure te ‘ontsluit’.

Die Kookproses Ontsluit die Geure

As ons kosmaak ontsluit ons die geure van speserye deur hulle fyn te maak of deur hulle reeds aan die begin van die gaarmaakproses by die gereg te voeg.

As ons ‘n spesery as ‘n geneesmiddel vir die een of ander skeet of kwaal wil gebruik moet ons ‘n afkooksel maak om die medisinale waarde te ontgin.

Die sagte plant dele – die blare en blomme – oftewel kruie soos ons vroeër geleer het, sluit nie altyd hul vlugtige olies ewe goed op nie. Die oomblik as mens hul kneus, ontsnap die olies in die lug.

Wanneer ons kruie as geneesmiddels gebruik, werk dit tot ons voordeel, want ons kan maklik die medisinale bestanddele met ‘n eenvoudige aftreksel (tee) ontgin.

Wanneer ons egter kruie wil gebruik om die reaksies om die etenstafel te verbeter skep dit vir ons ‘n paar probleme.

Probleme met Droë Kruie

Die eerste is dat kruie soos basiliekruid, kruisement en pietersielie bykans al hul geur verloor as mens hul droog. Jy kan netsowel gedroogde gras gebruik.

Tweedens het droging tot gevolg dat sommige geure skerper word, terwyl die aromas vervaag. Dit het tot gevolg dat gedroogde kruie nie die balans en verfyndheid van hul vars eweknieë het nie. Mens kan maklik te veel gedroogde kruie gebruik en dan bederf jy jou gereg.

Soms is Droging ‘n Goeie Ding

Die skerper geur van byvoorbeeld gedroogte oreganum werk uitstekend in Italiaanse geregte, marinades en braaigeregte.

Die groot voordeel van vars kruie is dat mens die volle spektrum geure en aromas tot jou beskikking het om smullekker geregte te skep. Jy sal ook vind dat soos jou vertroue toeneem dit bykans onmoontlik is om ‘n gereg met vars kruie te bederf.

Met gedroogte kruie, verloor mens die fyner nuanses en is dit baie maklik om ‘n gereg te bederf.

Wees dus op jou hoede….

Die meeste beginner kruie kokke is geneig om te veel gedroogde kruie en te min vars kruie in hul geregte te gebruik. Die gereg word of oorheers, of dit proe na niks.

Gebruik met geruste hart ‘n mildelike hand as jy vars kruie byvoeg, maar wees bietjie versigtiger as jy met gedroogde kruie kosmaak.

Om droë kruie met vars kruie te vervang:

Gebruik die reël van derdes:

1/3 teelepel verpoeierde droë kruie =

1 teelepel fyngemaakte droë kruie =

3 teelepels, oftewel 1 eetlepel, fyngekapte vars kruie

Posted on

Kruie en Speserye Gee Jou Kosmaak Daai Tikkie Ekstra

“Good cooking is an art, as well as a form of intense pleasure… A recipe is only a theme, which an intelligent cook can play each time with a variation.” – Madame Jehane Benoit, chef

a mortar and pestle with fresh herbs1. Die mees ooglopende rede vir die gebruik van kruie en speserye in kosmaak is dat dit jou alledaagse geregte in eksotiese disse omtower. Maar daar is ook ander redes hoekom dit tot jou voordeel is om kosmaak met kruie en speserye te bemeester.

2. Dit rek jou rande. Jy kan alledaagse stapel bestanddele omskep in smaakvolle voedsame geregte.

3. Dit verskaf die smulfaktor en afwisseling aan jou gesin se dieet. Met net ‘n handjievol kruie en speserye kan jy letterlik honderde kombinasies optower.

4. Fynproewer kruie produkte soos kruie olies, asyne en mosterd is maklik om te maak en is gesogte geskenke. Mens kan dit ook maklik in ‘n deeltydse, of voltydse, onderneming omskep.

5. Dit verbeter die reaksies wat jy aan die etenstafel kry. Soos die kersie op die koek voltooi vars kruie ‘n gereg. Dis altyd lekker om ‘n pluimpie te kry vir jou liplek-lekker skeppings.

Vir die gesondheidsbewustes is daar natuurlik ook vele voordele:

6. Kruie en speserye is ‘n waardevolle bron van gekonsentreerde mikro-voedingstowwe soos anti-oksidante, vitamines en minerale. In ‘n natuurlike vorm.

7. In ‘n eeu van groente kadawers – bevrore en geblikte groente –  kan kruie baie doen om die smaak en voedingswaarde te verbeter.

8. Hulle stimuleer en bevorder spysvertering en jou algemene gesondheid.

9. Kruie en speserye  is onontbeerlik in lae sout en lae vet diëte.

Mens kan opsommend sê: Kruie en speserye gee jou kosmaak daai tikkie ekstra!

Wat is volgens jou die grootste voordeel van kosmaak met kruie en speserye?

This article is also available in English.

Posted on

Kook met Smeerwortel

smeerwortel plant in blom
Gebruik altyd jong smeerwortel blare. Dit is bedek met fyn haartjies wat hard en onsmaaklik word as die blare ouer word.

Smeerwortel (Comfrey – Symphytum officinale) is nou wel nie een van die mees aromatiese kruie nie, maar die uitsonderlike mediese eienskappe en hoë proteïeninhoud maak dit ‘n baie gewilde krui by kruiedokters. (Read this comfrey article in English.)

In die eetbare plant wêreld is dit net ‘n kortkop agter sojabone betreffende proteïeninhoud. En dit het geen gelyke as ‘n geneesmiddel vir vel probleme, beserings, spier- en skelet pyn, en ontsteking nie.

Dit word ook hoog aangeskryf deur organiese kos tuiniers vir die maak van kompos, groen bemesting en as ‘n deklaag in die groentetuin. En deur veeboere as ‘n hoë proteïen veevoer.

Wenke vir Kook met Smeerwortel

Smeerwortel is ‘n lid van die bernagie-familie (borage familie) en die blare het dieselfde effense komkommer smaak as komkommerkruid. Die blare is ietwat bitter en die bitterheid is meer opvallend as dit oorgaargemaak is.

Sommige kokke beweer dat as smeerwortelblare korrek gaargemaak word, dit amper soos andyvie en aspersies proe. Ek stem heelhartig saam dat mens bietjie moeite moet doen met die voorbereiding, maar ek kan nie juis sê dat my smeerwortel geregte al ooit soos aspersies geproe het nie. Miskien het my palet net meer oefening nodig.

Mens gebruik slegs die sagte jong blare in geregte. Smeerwortel blare is bedek met fyn haartjies en dit word baie hard en onsmaaklik as die blare ouer word. Spoel altyd eers die blare onder koue water, droog af, en berei dan voor soos die resep aanbeveel.

Soos spinasie, is dit maklik om smeerwortel oorgaar te maak. Dit smaak ook nie waffers rou nie. Dus moet mens maar wakker wees wanneer jy daarmee kook. As ek moet kies, kies ek eerder nog effens rou, as oorgaar.

Smeerwortel kan voorgesit word as ‘n voorgereg (dit maak redelik wafferse poffertjies), sop, of as ‘n bykos. My moeder maak ‘n heerlike smeerwortel marog. Jy kan smeerwortel ook saam met ander groentes kook en dit werk ook goed in bredies. Dit is ook ‘n voedsame toevoeging tot groentesappe.

Pietersielie, sitroenkruid, kruisement, en karwei saad werk almal goed saam met smeerwortel.

As jy bekommerd is oor die veiligheid van smeerwortel kan ek jou die versekering gee dat dit nie so ‘n smaaklike groente is, dat jy jou elke dag daaraan sal wil ooreet nie. Dit is nogtans ‘n goeie idee om my artikel oor die veiligheid van smeerwortel te lees. (Jammer, maar dis in Engels)

As jy hierdie artikel geniet het, deel dit asseblief met jou Facebook en Twitter vriende. En deel gerus ook jou idees en gedagtes hieronder. Moet ook nie vergeet om die resep ‘n sterretjie of twee te gee nie.

Kook met Smeerwortel
 
By:
Serves: 4
  • 1 eetlepel botter
  • 1 ui, in skywe gesny
  • 1 groot aartappel, geskil en in klein blokkies gesny
  • 4 koppies fyn gekapte, jong smeerwortelblare
  • 2 koppies aftreksel (groente, hoender of bees)
  • ½ koppie melk
  • Marmite of sojasous na smaak
  • Sout en peper na smaak
  • Gekapte pietersielie vir garnering
  1. Smelt die botter in ‘n soppot en kook die ui liggies daarin tot sag.
  2. Voeg die aartappel by en soteer vinnig.
  3. Gooi die smeerwortelblare by die aartappel en soteer vir nog 'n paar minute.
  4. Voeg aftreksel by, bring tot kookpunt en prut stadig tot die groente sag is.
  5. Maak die aartappels fyn met ‘n vurk of aartappelfynmaker, of in 'n voedselverwerker.
  6. Verhit die melk en voeg by die sop. Roer deur.
  7. Geur na smaak met marmite (of sojasous), sout en peper.
  8. Garneer met gekapte pietersielie en bedien met roosterbrood.